Fas'ta Rif İsyanı'nın 10. Yılı: Liderler Hâlâ Hapiste, Talepler Karşılıksız

Ne oldu?

Fas'ın kuzeyindeki Rif dağlık bölgesinde, ekonomik kalkınma eksikliği ve toplumsal dışlanmışlığa karşı on yıl önce patlak veren protesto hareketi, onuncu yıl dönümüne yaklaşırken etkisini koruyor. 28 Ekim 2016 tarihinde, Al Hoceima'da bir çöp kamyonu içerisinde ezilerek hayatını kaybeden balıkçı Mouhcine Fikri'nin ölümüyle tetiklenen hareket, bölgedeki derin sosyo-ekonomik sorunları gün yüzüne çıkarmıştı.

Hareketin başlangıcından bu yana geçen sürede, protestocuların temel talepleri olan altyapı gelişimi ve ekonomik haklar konusunda somut bir ilerleme kaydedilemedi. Dönemin toplumsal olaylarını değerlendiren tarihçi Maati Monjib, Rif isyanını Kral VI. Muhammed'in 1999'da tahta çıkışından bu yana Fas'taki en önemli sosyal hareketlerden biri olarak tanımlıyor. Başlangıçta Al Hoceima ve çevresinde yoğunlaşan protestolar, aylar süren bir sükunetin ardından Mayıs ayının sonlarında başlayan sert müdahalelerle bir baskı dalgasına dönüştü.

Otoritelerin hareketi 'ayrılıkçı' olarak damgalaması, bölge sakinleri ve aktivistler tarafından talepleri itibarsızlaştırmak için yapılan asılsız suçlamalar olarak nitelendiriliyor. Tarihçi Monjib, aktivistlerin küçük bir kısmının sosyal medya platformlarında ayrılıkçı görüşler ifade etmesine rağmen, cezaevinde bulunan ana liderlerin hiçbir zaman böyle bir tutum sergilemediğini vurguluyor. 20 Temmuz'daki sert müdahaleler sırasında polisin müdahalesi sonucu ağır yaralanan 22 yaşındaki Imad el-Attabi'nin hayatını kaybetmesi, toplumsal gerilimi tüm Fas genelinde dayanışma protestolarına dönüştürmüştü.

Bugün gelinen noktada, hareketin lideri Nasser Zefzafi de dahil olmak üzere altı önemli figür hâlâ cezaevinde bulunuyor. Zefzafi ve hareketin diğer isimleri ağır hapis cezalarıyla hüküm giymiş durumda. Nabil gibi aktivistlerin mücadele motivasyonu, bölgenin merkezi yönetim tarafından onlarca yıldır maruz kaldığı 'hogra' yani aşağılanma ve baskı hissini reddetmekten kaynaklanıyordu. Aileler için bu süreç, sadece hukuki bir mücadele değil, aynı zamanda yıllardır süregelen bir mağduriyetin ve gerçekleşmeyen vaatlerin ağır yükünü taşımaya devam ediyor.